BETHU BRIGTE Author: [unknown] p.1 1 1] [gap: acephalous text] miracula vulgata sunt. Laæ n-and i suidiu luid in Broicsech 2] do bleogan & ni fácaib nech inna taig nisi in noeb-ingin tantum 3] ina cotlad. Co n-accatar ro-las a tech dia n-eis. Fa-reith in tuath. Anda 4] leu nicon airsitis cli fri alaile. Fo-gabar a tech slan & ind ingen ina 5] cotlad & a gnuis amal ain chaince; & ata adrad Brigte and cein m-bes. 2 6] In quadam die dormivit magus co n-accai triar cléirech h-i 7] cochlaib findaib oc baithis na-h-i Brigte, & at-bert in tres fer fris: 8] ‘Bad Brigit lat nomen ina h-ingine’. 3 9] Bai in drui & ansilla & nata oc Loch Mescæ, & brathair mathar 10] in druad and dano; craibdech-side. A m-batar and medon aithchi, boi 11] in drui occ airi na rind co n-accai colomain tentidi as in taig i m-baí in 12] chumal cona h-ingin sainriuth, & do-fossaig brathair a mathar conid-accai 13] leis: & as-bert-side ba noeb filia. 14] ‘Is fir on’, ol-se, ‘dia n-ecsind-si duit h-ule a gnima’. 4 15] Fecht n-ale a m-baí in drui & brathair a mathar h-i tig & ind ingen 16] ina cotluth, cia port i m-bai a mathair, co cualatar guth m-bec ina 17] h-ingini h-i leith in tigi, & ni ragab-si labrath cidacht. 18] ‘De-ci dun’, ar an druí fria amnair, ‘cindas rond-gab ar n- ingen, 19] ar ni lamur-sa fo bith nida Christadi’. 20] Conda-accae inna crois-figil h-i ligiu os si oc irnagthi. 21] ‘Airg aitherruch’, ar in drui, ‘& iarfaig ní di indossa, ar at- bera ni 22] frit nunc’. 23] Teit-side & ata-gladustar: 24] ‘Epir ni frim, a ingen’, ol-se. 25] As-bert iarum ind ingen da focul fris: 26] ‘Meum erit hoc, meum erit hoc’. 27] Ni tuc dano amnair in druad a n-í-sin. 28] ‘Rel dun’, ol sude frisin drúid, ‘ar ní tucaim-si’. 29] ‘Nipa failteu de em’, ol in drui. ‘Is ed em at-rubart’, ol in drui, ‘bid 30] lee in mennut-sa co laa m-bratha’. 31] Fa-indel avunculus magi Brigitam tenere plepem. As-bert in drui: ----- p.2 32] ‘Vere implebitur’. ‘Ipsius erit hic campus, licet exeat mecum 33] ad Mumenenses’. 5 34] In tan ba mithig a gait de chígh ba deithidnech di in drui. Na 35] ní do-bereth-side di-si na-sceth-si fo chethoir, & nibu messa de a 36] blath. 37] ‘Ra-fetur-sa tra’, ar in drui, ‘a daas ind ingen, quia ego sum 38] inmundus’. 39] Ro-erbad iarum bó find au-dercc dia taiscid & ba slan di. 6 40] Do-cuaid iarum in drui i tire Muman, i nh-Uaithne Tiri int 41] sainriuth. Illic sancta nutritur. Quæ transacto tempore nutritori ait: 42] ‘Nolo hic servire, sed mitte me ad patrem meum ubi in occursum 43] veniat mihi’. 44] Quo facto pater Dubthachus deduxit eam ad hereditatem suam in 45] duobus campis Nepotum Failgi ibique inter cognatos mansit, & in 46] puellari habitu mira fecit. 7 47] Rucad iarum ad aliam virginem nutrire eam. Is sí ba choicc do 48] sudi iarum. Ra-findad a lin de oegedaib ticced dochum a 49] m-mume, & cia beth a lin na n-oeged ni dechas for losait doib fri 50] aidche. 8 51] Fecht n-and bai a m-mume-si i n-galar trum. Foite-si dib 52] n-ingenaib ad cuiusdam (homin)is domum qui vocabatur Bæthchu 53] (cervi)sae potitionem egrotanti postulaturas. Ni etat-som ni o 54] Bæthchoin (traig) inna dabcha cosin chormmaim acht fighi daman 55] allaid tarsiu. Ad-ellsat leu di alailiu thopur. Do-bert a tri lan a lestair 56] a s-sudiu. Ba somblas a linn, ba inmescaigthe; & ba slan fo chetoir nutrix 57] eius. Da-geni Dia erre-si. 9 58] Laa n-and du-bert Dubthach ingari mucc fuiri-si. Gatsait latraind 59] da thorc díib. Luid Dubthach ina charput de Muig Liphi co comarnic-side 60] friu & ath-geoin a da thorc leu. Ar-gaib- side na latrandu & 61] nenaisc dag-eraic a mucc foraibh. Tuc leis a da thorc ad domum suam 62] & as-bert fri Brigti: 63] ‘In maith ingairi du mucc latt?’ 64] ‘Ata-rim-siu’, ol-si. 65] Atai-rimi iarum: "reperit perfectum nummirum" rl. ----- p.3 10 66] Alio die advenit hospes quidam ad domum Dubthachi. Erpais a 67] athair tinne sailli dí do broth don greis. Supervenit avidus canis cui 68] suellæ partem quintam dedit; qua commessa alterum detid. Hospes 69] ista sentiens quasi presus somno tacebat. Pater domum iterum reversus 70] filiam invenit. 71] ‘In maith ro-mberbais a m-biad’, ar a athair. 72] ‘Maith’, ol-si. 73] Et ipse numeravit & invenit. At-fet iarum hospes Dubthacho 74] quod filia fecit. 75] ‘Mad iar sudiu’, ar Dubthach, ‘nicon ecadar a n-do-righni do 76] fertaib’. 77] Iss ed iarum do-gníth: fo-daleth in lucht i-sin pauperibus. 11 78] Fecht n-aile iar sin senior caillige craibdigi baí hi fochruib du 79] thig Dubthaig esestair in n-í Brigti do thecht do accallaim .xx.vii 80] et noeb Lagen i n-oen-dail. Is si h-uair in sin ad-chuaid epscop Ibuir isin 81] dail aislinge ad-condairc ind aithchi riam. 82] ‘Anda lem’, ol-se, ‘ad-condarcc ind nocht Mairi n-Ingein im chotluth, 83] & ar-rubart frim alali clerech sruith: ‘Hæc est Maria quæ inter vos 84] habitet’’. 85] Is and do-luid in challech & Brigit don dail. 86] ‘Hæc est Maria quæ a me in somnis vissia est’. 87] Fordo-eracht iarum æss inna dalae & lotir dia l-laim. Do- bertatar 88] bennacht furi-si. Is ann dí ro-boí in dal ubi nunc est Cell Dara, ibique 89] episcopus Ibor fratribus ait: 90] ‘Hic locus cælo patet, ditissimusque omnium tota insola erit; 91] hodieque ad nos puella cui a Deo præparatus est veniat quasi Maria’. 92] Factum est ita. 12 93] Fecht n-ale iar sin voluit visitare matrem baí i n-doiri i tír 94] Muman, & ba gair nis-leceth a pater & a mummi. Luid im-. Boi a 95] mathair ind inbaid-sin i n-airleba fri togairt a mago & boi galar sula fuire. 96] Boi Brigit tara h-éisi, & arae in druadh oc ingaireu na cethræ, & nach 97] maistreth do-gnith na-randad a toruth i n-de rainn deac cona gruth, 98] & no-bith in tres chuit dec i m-medon & ba mo-sidi a m-bui cach cuit. 99] ‘Ceth torbae lat in si?’ ol auriga. 100] ‘Ni ansæ’, ol Brigit. ‘Ra-chuala ro-batar da apstal deac apud 101] Dominum, & h-e-som fessin in tres deac’. ‘Rom-bia-sa la Dia: ticfat .xiii. 102] pauperes in unaquaque die fo chomlin Crist & a apstal’. 103] ‘Ocus cid na taisci ní dond immum?’, ar auriga, ‘ar iss ed do- gní cach 104] togartach’. ----- p.4 105] ‘Is ansae dam-sa’, ol Brigit, ‘a biad feissin do gabail do Christ’. 106] Ba and-sin do-bretha di-ssi ruisc dia linad o mnai in druad. Nis-boí 107] acht maistreth imbe co l-leith. Linta ind ruisc do suidiu; & batar budig 108] ind oigith, .i. in drui & a ben. As-bert in drui fri Brigti: 109] ‘Bit lat do bæ & fodail a n-im do bochtaib, & ni bia do mathair ondiu i 110] fognam & niba ecen a luag; & num-baitsibfither-sa & níí sger frit-su 111] semper’. 112] ‘Deo gratias’, ar Brigit. 13 113] Fecht n-and birt Dubthach in n-i Brigti dia reicc fri rig Laigen, .i. 114] fri Dunlagg, do chumail fognama dó h-uairi cota-.-said-si a les-mathair 115] on, no-gatad-si cach ni isin tig do cheilib Dé. For-racab-si 116] Dubthach inna charput occo chomet i faithgi in duni, & faccaib a chailg 117] inna comair. Dos-bert-si do chlam do-lluid a dochom. Ass-bert 118] Dubthach frisin righ: 119] ‘Cren dím-sa m'ingin dochum fognama duit, ar at-rolleset a 120] besa’. 121] ‘Cid dathar di?’, ol in ri. 122] ‘Ni ansæ. Is dichmarcach’, ar Dubthach, ‘nach ad-chí gataid a lám’. 123] Dubthach revertens interrogat maceram pretiossam illam. Respondit: 124] ‘Christus portavit’. 125] Quo cognito ille dixit: 126] ‘Quid, filia, detisdi pretium .x. vacarum leproso?’ ‘Non meus gladius, 127] sed regis’. 128] Respondit filia: 129] ‘Etiamsi Lagenenses potuisim, Deo dedisim’. 130] Igitur puella in servitute relinquitur. Dubthachus ad domum 131] suam reversus est. Mirum dictu, virgo Brigita dívinitus elevatur & post 132] tergum patris postponitur. 133] ‘A Dubthaig tra’, ol in ri, ‘is moo reicc, is mo luaig ind ingen-sa’. 134] Maceram tunc virgini rex donat, eaque pretiosam inn-. inn is followed by a character like a 'c' with the lower stroke continued perpendicularly. Over this is vel o. Leg. 'eaque patri donavit' (Grosjean?) Post 135] mirabilia domum revertuntur prædicta. 14 136] Gair iarum do-lluid fer do thig Dubthaig do thochmurc Brigte. 137] Dubthach dí a nomen-side moccu Lugair. Ba maith fria athair & lia 138] brathrea a n-i-sin. 139] ‘Is ansae dam’, ol Brigit, ‘ad-ropart m'ógi do Dia. Do-ber a 140] chomairle duit. Ataa fidbaid frit tech-su aníar, & ata ingen alainn. 141] Ar-nenustar duit; & is ed a chomarthae duit: Fa-ricfae in les n-oibela, 142] & biaid ind ingen oc folcad chinn a athar, & bit failtiu frit; & senfa-su ----- p.5 143] do gnuis & t'erlabrai cu m-ba tol doib cacha ráidfi’. 144] Do-gnith samlaith ut Brigita dixit. 15 145] Ba sæth lia brathrea gait di-si in tinscrae erru. Batar doini dommi 146] h-i fochruib do thig Dubthaig. Luid-si læ n-and & erene bec furi doib. 147] Con-rancatar a brathir friæ-si, maic a athar; do-lotar de Muig Liphi. 148] Boi drecd dib oc gairib impi; lin ali nibtar fælti frie, .i. Bacene as- bert: 149] ‘Int shuil alaind fil it chiund-su ar-nenustar do fiur cith scith lat’. 150] La sodain statim ad-aig-si a m-mér fo a suil. 151] ‘Ausu duit in suil n-alaind-sin’, ar Brigit. ‘Dóig lim’, ol-si, ‘ni cunte 152] nech cuccaib filiam cecam’. 153] Con rethet a brathir impe-si fu chetuair, acht nat bai usque occaib 154] do diunach in chrechta. 155] ‘Taibrith’, ol sisi, ‘mo bachaill immon fot-so ar bar m-belaib’. 156] Do-gnith son. Do-mmebaid sruaim isan talmain. Ocus do-bert 157] mallacht for Baccene & for a sil, & dixit: 158] ‘Mos-memdatar do di suil it chiund’. 159] Et sic factum est. 16 160] As-bert Dubthach frie-si: 161] ‘Gaib-siu tra calle, ammo ingen, ar is ed t'accobar. Fodail dano in 162] trebad-sa do Dia & duiniu.’ 163] ‘Deo gratias’, ar Brigit. ----- p.6 17 164] Alia die .vii. cum virginibus tenere velamen vadit ad locum in 165] lateri Crochan Breg h-Eli possitum, ubi putarat habitare Mel episcopum. 166] Ibi salutat duas virgenes Tol & Etol habitantes, quæ dixerunt: 167] ‘Non hic episcopus est, sed in cellis Campi Taulach’. 168] Hæc dicentibus, en vident iuvenem, Meil episcopi alumnum Mac 169] Calli vocatum. Illum rogaverunt ut duceret eas ad episcopum. Qui ait: 170] ‘Investigabilis est via: paludibus, disertis, gronneis puteisque’. 171] Ait sancta: 172] ‘Erue nos’. 173] Pergentibus illis, pontem rectum post videre potuit ibi. 18 174] Advenienti hora consecrationis, elevatum ab angelis velamen de 175] manu Maic Calle ministri super caput sanctæ Brigitæ ponitur. Curvata 176] hautem sub incantationem, interim tenuit lignum fraxeinum altare 177] sustinentem, quod postea versum est in sethim, nec igni uritur nec 178] sæculis veteratur. Tribus vicibus cella incensa est, sed intigrum sub 179] cinere mansit. 19 180] Ibi episcopus Dei gratia inebreatus non cognovit quid in libro 181] suo cantavit. In gradum enim episcopi ordinavitBrigitam. 182] ‘Hæc sola’, inquid Mel, ‘ordinationem episcopalem in Hibernia 183] tenebit virgo’. 184] Quandiu igitur consecraretur columna ignea de vertice eius 185] ascendebat. 20 186] Post hæc obtuilit pleps locum cui nomen Ached h-I in Saltu 187] Avis. Illic aliquantulum temporis manens, tres uiros perigrinos ibi 188] manere cogebat & obtulit eis locum; treaque miracula in eo loco fecit, 189] .i. fons fluxit in arida, caro in panem versa, manus tertii viri sanata est. ----- p.7 21 190] Fecht n-and di-si inbuith na Casc in sin: 191] ‘Cid do-genam?’, ar Brigit fria h-ingena. ‘Ataa óen-miach m-bracha lind. 192] Rupad maith dun a imdell ar na bemis cen choirm fo Chaisc. Atat 193] dano .xvii. cella i m-Maig Tailach. Amenain-si co n- gabaind an Caisc 194] dóib ar aí cormæ fo bíth in Choimdeth asa sollommun, cenis-beth 195] biad acht rus-beth deog. Ni segdae dúnn namma na fil lestræ linn’. 196] Fír son; oen-ían bai do lestrai isin tig & da lóthur. 197] ‘Mathi-side; furthur’. 198] Is ed do-gnith: A n-imdell isindala lothur, isin lothur ailiu fo-cheirte 199] for descthu; & i n-í fo-cheirte for descthu isin lothur no- lintae 200] ind ian de & no-berthe do cach cill a h-úair co ticceth ind ian 201] beoss, noch ba trait do-n-icceth ba coirm a n-í no-bith isin lothur. 202] .xviii. n-ena do-dechatar dind oen-miach & arúrthisi fesni fo Chaisc; 203] & nibo thesbaid fleth i cech oen-chill dib o Chaisc Móir co Min-cháisc 204] dond ergnam-sin Brigte. 22 205] Do-bert banscal n-iresach o Fid Éoin boin di-si isind lau-sin na 206] Cascc. Dís doib oc immain na bo, .i. in ben & a hingen. Nis-mboí dí do 207] chumacc a mm-bo do imain fon. Ro-llassat immach a l-loeg oc tuidecht 208] tresin fidbuith. Gadatar iarum in h-í Brigti. Iccais ní doib in gudi- sin: 209] is sí a m-bó do-feth conair remib condicci in locc i m-bæ Brigit. 210] ‘Iss ed as maith tra’, ar Brigit fria ingena, ‘ol is si ar cet-idbairt in so 211] iar g-gabail in disirt-siu: Berar dund epscup ru-bendach calli forar 212] cenn’. 213] ‘Is bec torbai dó’, ar na ingena, ‘ in bo cen loeg’. 214] ‘Ni bæ son’, ar Brigit. ‘Ticfa in loegan ar chend a mathar comba 215] immalle ricfat dochom lis’. 216] Do-gnith samlaith quomodo dixit. 23 217] Isin Domnach cetnu na Casc do-luid alali clam dia tuititis a 218] baill cucai-si do chuinchid bo. 219] ‘Ar ecndairc n-Dé, a Brigit, rom-bith-sa bo lat’. 220] ‘Tailc dail dam’, ar Brigit. 221] ‘Ni tailcfind’, ol-se, ‘cid dail oen-lái duit’. 222] ‘A macan’, ar Brigit, ‘expectemus manum Domini’. 223] ‘Rega ass’, ar in clam, ‘at-eth-sa boin i mm-baliu ailiu ceni et h-uait-siu’. 224] 225] ‘A digge’, ar Brigit, ‘& ma ru-gesmais Dia im digbail do chlaime dit, 226] i-m-bad maith lat son?’ ----- p.8 227] ‘Natho’, ol-se, ‘is mó at-chotaim in chruth-sa quam quando 228] mundus ero’. 229] ‘Is ferr’, ar Brigit ‘& berae bennachad; not-glanfaitir’. 230] ‘Maith lim tra’, ol-se, ‘ol is tromdae rond-gabus’. 231] ‘Cindus’, ar Brigit fria ingena, ‘-glanfait[h]er in fer-sa?’ 232] ‘Ni ansæ, a chaillech, tabarr do bendacht for cuad n-usci, & 233] fothraicthir in clam as iarum’. 234] Do-gnid samlaith, & ba ógslán. 235] ‘Ni rag-sa tra’, ar in clam ‘on chuuch rom-icc: (mim) minister ero 236] & lignarius vester’. 237] Síc factum est. 24 238] Do-luid Mél dia Luain arabarach dochum Brigte do precept & do 239] ofriund eter di Chaisc. Tucad bó di-si dano a laa n-í-ssin. Do-breth 240] dano d'epscup Mél iar m-breith na bó aili. Do-fobair crith-galar ingin de 241] muntir Brigte co tabrath coman di. 242] ‘In fil ni beth mian duit?’ ar Brigit. 243] ‘Fil’, ol-si, ‘manim-thi lemlacht, at-bel nunc’. 244] Co n-gair Brigit cuci ingin, & dixit: 245] ‘Tuc dam mo chuad feisin lán, isi n-ibim linn, de uisciu. Du-n-uc 246] fot choim’. 247] Do-breth di-si iarum, & sensi co m-bó lemnacht inbrothach, & ba 248] ógslan statim filia ubi gustavit. Condat da firt-sin simul, id est lactis de 249] aqua factio, sanitas filiae. 25 250] Dia Mairt arabarach baí fer maith i fochraib cobdelach do Brigti. 251] Bliadain lan dó i siurc. 252] ‘Berid dam’, ol suidi, ‘boin bes dech bes ima indeis indiu do Brigti, 253] & gudeth Dia n-erum dus im slan’. 254] Brethae in bó, & is-bert Brigit fri cach noda-bert: 255] ‘Berid fo chetuair do Mel’. 256] Nus-mbertatar iterum dia tig & co n-oimcloisit boin i n-ecmais a fir 257] galair. At-fes do Brigit a n-í-sin. Ba barnech dí do bréic impi Brigit. 258] ‘Eter gairsi & matain’, ar Brigit, ‘isait coin altai in deg-boin do-ratad 259] formu seilb & nat rucad duit-siu’, ol sisi fri Mel, ‘& isait .vii. n-os impi’. 260] At-fes iarum dond fiur galair a n-i-sin. 261] ‘Arcib tra,’ ol suide, ‘berid di .vii. n-os de forclu na indesi’. 262] Do-gnith samlaith. 263] ‘Deo gratias’, ar Brigit. ‘Bertar tra do Mél dia recleus. Ata .vii. laa eter 264] di Cháisc oc precept & oc oifriund dún; bó cech laæ dau dano ara opair, ----- p.9 265] ní mó a dán; & berid bennacht leu .viiii. h-ule, bennacht for cach o 266] tuctha’, ar Brigit. 267] Dath as-bert-si a focul n-í-sin ba slan-side fo chetuair. 26 268] Ba trom for Brigti ind inbuith eter di Chaisc la cenn-galar. 269] ‘Ni bæ són’, ar Mel. ‘In tan rigmai-ni do aithrius ar cet-choggbae 270] la firu Tethbæ, regaid Brigit lenn cona ingenaib. Ata lieig amrai la 271] firu Midi, .i. Æd mac Bric; do-gena do frepaid-siu’. 272] Is and ru-ic-si duas virgines paruliticas Fotharenses. 27 273] Duo deinc Britones ceci cum parvulo leproso de genere Echdach 274] venerunt graviterque sanitatem postulant. Quibus Brigita ait: 275] ‘Sustinete paulisper’. 276] Et aiunt illi: 277] ‘Infirmos tui generis sanaisti & perigrinos neglegis curare’. ‘Sed 278] saltim puerum nostrum tui generis sana’. 279] Ac per hoc inluminantur ceci leprosusque mundatur. 28 280] Tanic doib iarum co Minchaisc. 281] ‘Ni beodae lem nunc’, ar Brigit fria ingena, ‘cen choirm arin Minchaisc 282] dond epscup pridchabus & [do-géna]of-rend’. 283] Dan as-bert-si a n-í-sin, lotar di ingin dond usciu do thabairt 284] usque isa tech & mudi mó leu do ergnam, & ni fitir Brigit. In tan 285] do-lotar a frithisi, ata-condairc Brigit i suidiu. 286] ‘Deo gratias’, ar Brigit. ‘Celiam dedit nobis Deus episcopo nostro’. 287] Gabith faitches na caillecha la sodain. 288] ‘Don-fair Dia, ammo ingen’. 289] ‘Cia bet as-rubart ni erbart na olc, a chaillecha’. 290] ‘Uisci tucad issa tech, acht h-uairi ro-mbennachais-siu do-righni 291] Dia erat, statim ro-soad h-i coirm & bolad fina fair & ni rolad for descdu 292] isin domun choirm ba ferr’. 293] Ro-fer iarum cona n-oegeduib & ind epscup int oen-mudi. 29 294] Dia Lúain Minchasc iarum luid Brigit ina 295] carput & a ingena ina coemthecht & in da epscop Mel & Melchu in Campum Mide 296] dochum lego, & co n-dichsidis iarum in Campam Tethbæ do 297] athrius luic boe and do Mhel & do Melchoin. Tertiaque feria in nocte ad 298] dommum devertunt Laginensis cuiusdam viri de Nepotibus Brolaig. 299] Ille eos sussepit & respiciens benigne pavit sanctam cum episcopis 300] Brigitam. Ar-ces an fer maith h-i-sin & a aithech tige. Uxor inquid: ----- p.10 301] ‘Quotquot genui defuncti sunt præter duas filias quæ & ipse muttae 302] sunt a die nativitatis’. 303] Illa vadit ad Vadum Firgoirt. Sancta caidid Brigita im medio vado, 304] nesio qua causa paventes euui, illissumque lapidi sanctum in vertique 305] vulneratum caput aquasque cum sanguine cruentavit largiter perfusso. 306] Sanctaque Brigita at alteram locuta est mutam filiam: 307] ‘Aquam sangine permixtam circamfunde tuo collo in nomine Dei’. 308] Et sic fecit, & illa dixit: 309] ‘Sanasti me; gratias ago Deo’. 310] ‘Gair do siair’, ar Brigit frisin n-ingin sláin. 311] ‘Tair le, a fiur’, ol-si. 312] ‘Veniam dano’, ar a setig. ‘Am slan cia thiasu. Ru-slechtus i n-eis 313] in charpuit; am slan iarum’. 314] ‘Argib tra’, ar Brigit frisin n- ingin, ‘dofor tig &, a n-at-rubalt 315] duib do fer-chlandaib, con berid in lin cetnae iterum’. 316] Batir falti i s-sudiu. Et lapis ille memorabilis sepe sanat plures. Na 317] cend co cend-galar suidigther do is slan du-n-intai h-uath. Is and 318] sin con rancatar frisin suid-liaig, fri Æd mac Bric. 319] [gap: missing words]ar epscop, ‘cend na næb-ingine’. 320] Tetigit, & talibus verbis virginem compellat: 321] ‘A medico tacta est tui, virgo, vena capitis qui me est melior satis’. 30 322] Tiagait co firu Tethbæ do chet-choggbaib episcoporum, .i. 323] Ardachad. Baí rí Tethbai oc fleith i fochruib doib. Do--rigeni athech 324] a tigh ind ríg bet mar. Du-cer airi airithech logmar ind ríg co 325] m-memaid frisin meis ara belaib ind ríg. Ba ingnad a lestar, ba dia 326] setaib ingantaib ind rig. Ar-gab iarum in truagh & nicon baí dó acht 327] bás. Do-tet indala epscop do guidi dond righ. 328] ‘Noch ní tiber do neuch’, ar in rí, ‘ni ririu dano, acht a bás’. 329] ‘Rom-bith lat’, ar int epscop, ‘a lestar m(.)-bruithi’. 330] ‘Rot-bia son im-’, ar in ríí. 331] Do-bert iarum int epscop ina ucht cu Brigti, narrans omnia sibi. 332] ‘Guid dún in Coimdid co ro-athnugther a lestar’. 333] Fecit & recuperavit & dedit episcopo; & do-tæt int epscop arabarach 334] cona aradig ad regim &: 335] ‘Ma dut-ised t'aredeg slan’, ar int epscop, ‘in lecfide in cimbid?’ 336] ‘Non solum, sed quæcumque voluerit dona conferrem ei’. 337] Ostendit episcopus uas, & talia locquitur regi: 338] ‘Non ego hanc virtutem sed sancta Brigita fecit’. ----- p.11 31 339] h-O ro-son clu ina Brigte sethno Tethbae bai alali ógh 340] craibdech la firu Tethbai o toided ara tessed Brigit dia acaldaim, 341] .i. Bríg ingen Coimlocha. Luid dano Brigit, & ata-recht Bríg fadeisne 342] do indlat a coss. Báei banscal craibdech i siurg in tan-sin. A m-botha 343] dí oc indlut choss Brigte, foidis in dune galair-sin boe insin tig 344] ingin n-uaide do thabairt neich di as ind lothair dond usciu do-breth 345] dar cosa Brigte. Do-breth di dano, & do-bert-si imma gnuis & ba 346] ógslán fo chétúair; & iar m-beith a siurg bliadnae ba oen-timthirthite 347] in n-aithche-sin. h-O thuctha a m-miassa ara m-beulu, gaibid 348] Brigit sir-decsin a m-miass. 349] ‘Immand-airi dun’, ar Bríg, ‘a noeb-ingen, ceth no-rathaigther 350] fort meis?’ 351] ‘At-chiu in Satan ina suidiu forsin meis armu belaib’, ar Brigit. 352] ‘Masa sochmacht’, ar Bríg, ‘robad maith lem-sa a decsiu’. 353] ‘Is sochmacht em’, ar Brigit, ‘acht do- coi ardi na cruchae 354] dart rosc in dus, ar nach duine at-chi Diabul & ni sena in dus no 355] ro-daissed immbi’. 356] Sentus Bríg iarum & at-chi in manach n-í-sin. Dochruth lee a delb. 357] ‘Iarfaigh, a Brigit’, ar Bríg, ‘cid dia tuidchid’. 358] ‘Da responsum hominibus’, ar Brigit. 359] ‘Nitho, a Brigit’, ar in Satan, ‘ni dir duit-siu, ar ni do erchoit duit-siu 360] do-dechad’. 361] ‘Ceist tra’, ar Bríg, ‘ceth sainriuth dot-uic forsin meis-siu?’ 362] Demon respondit: 363] ‘Habito istic semper apud quandam virginem cum qua mihi nimia 364] pigritudo locum detit’. 365] Et Briga ait: 366] ‘Vocetur ista’. 367] Dum vocata veniset: 368] ‘Signa’, inquid Bríga, ‘oculos eius, ut videat quem proprio nutrivit 369] sinu’. 370] Signatisque oculis, orridum contuetur monstrum. Timore & tremore 371] pavefactæ ; Brigita dicit: 372] ‘En quem multis foveras annis & temporibus cernis’. 373] ‘A noeb-ingen’, ar Brig, ‘ar arnacon tuidigh isa tech-sa iterum’. 374] ‘Nicon ticfa dano a tech-sa’, ar Brigit, ‘co laa m-bratha’. 375] Cibum summunt; gratias agunt Deo. ----- p.12 32 376] Fecht n-and di-si i n-dechruth for ur na h-Ethni. Batir imdai 377] ubla & arni cumræ isin chill h-i-sin. Boe alali caillech do- bert dan 378] m(.)-bec di-si h-i rusc. Ind uair do-bert isa tech, tancatar claim státim for 379] lár in tigi cucae-si da faghdi. 380] ‘Berid duib’, ol-si, ‘na h-ubla ucat’. 381] Tum illa quae fructus obtullerat: 382] ‘Leprosis non dedi donum’. 383] Brigittedisplicuit & inquit: 384] ‘Munera prohibens a servis Dei male agis; idio tua ligna nullum 385] ferent fructum in æternum’. 386] At donifera egresa foras suum conspicit ortum nullum staitim 387] pommum portare, dum paulo ante praepollebat fructibus; sterilisque 388] permanet in æternum præter folia. 33 389] Boí ógh aili do-bert di-si ubla & airni cumrai habundanter. 390] Do-bert-si fo chetoir leprosis batar occ foigdi. 391] ‘Bid slaine dud-uic’, ar Brigit 392] ‘Tabair tra, a chaillech, bennacht form & for mu lugbart’. 393] ‘Ro-bennacha Dia em’, ar Brigit, ‘a crand mór tall at-chiu it lugbart; 394] ro-bet ublæ cumræ fair & airni cumrai do thriun fair; & ni tesseba 395] de cona chlandaib a toruth cechtardae-sin’. 396] Et sic factum est. Amal luide in chaillech inna lugbart co n-accae-de 397] in fernai cona toruth & airni cumræ fuiri do thriun. 34 398] In quodam loco .i. Aicheth Fir Leth, leltar da chlam do 399] Brigti. Nos-gab imformat. Discordes coeperunt feiri, sed manus & 400] peideis eorum riguerunt. Videns hoc Brigita dixit: 401] ‘Agite penitentiam’. 402] Do-gensat dano. Non solum solvit eos, sed a lepra sanavit. 35 403] Ba and-sin do-lotar di ingin óga co Brigti co n-digsed leu do 404] chosecrad a luic & a tigi leu. Induae & Indiu nomina illarum. Co 405] comarnactar for conair fri óclaigh do acallaim na caillech lasa luid 406] Brigit. 407] ‘Cucaib-si do-dechad’, ol sude, ‘on gallrach-sa co ructhar carpat 408] ara chend, co m-bad i l-lius lib-si da-n-arsitis ec’. 409] ‘Ni fil em carpat lind’, ar na caillecha. 410] ‘Berar’, ar Brigit, ‘mo charpat ara chend’. 411] Iss ed son do-gníth and. Batar occ indnaidiu co iarmeirgi co tanic in 412] fer galair. Dos-n-ecat claim iarum mane. 413] ‘A Brigit’, ol-seat, ‘ron-bith-ne do charpat--su ar Christ’. ----- p.13 414] ‘Berith-si’, ar Brigit. ‘Tailcid dail dun, a cheliu De, co rucam in fer 415] galair prius diar tigh fil a comoccus dun’. 416] ‘Ni tailcfem’, ol-seat, ‘cid dail n-oen-h-uairi, manid-gatar erund 417] cenae ar carpat’. 418] ‘Berid ass’, ar Brigit. 419] ‘Cid do-genam’, ar na caillecha, ‘fria fer n-galair?’ 420] ‘Ni ansæ’, ar Brigit. ‘Tæt lend for a chois’. 421] Iss ed son do-gnith and. Ba ogslan fo chetuair. 36 422] Ba and-sin do-geni-si ósic do chaillechaib Cule Fobair co n-ic 423] .iiii. caillecha oc in osic, .i. supra; supra; supra; daisechtach. 37 424] Ba and-sin icais in mac m-bacach n-amlabar oc tig Maic Odrain. 425] Contigit ut sola Brigita & puer mutus relinquerentur. Venientibusque 426] egenis potum petentibus, quærebat sancta Brigita clavem cocinae & non 427] invenit. Inscia morbi pueri hoc loquitur: 428] ‘Hubi posita est clavis?’ 429] Ac per hoc loquitur puer mutus ministratque paraliticus. 38 430] Gair iarum veniens initium aestatis: 431] ‘Ate’, ar Mel & Melchu fri Brigti, ‘at-cuas dún Patraic do thuidecht 432] a desciurt na h- na hErenn i Mag m(.)-Breg. Regmai-ne dia acaldaim. In 433] ragae-su?’ 434] ‘Raga’, ar Brigit, ‘conid-n-acar & conid-n-arladar, & co tarda bennacht 435] form’. 436] A n-do-lotar for cend conaire, dus-n-airthet alaili clerech for conair 437] co n-indile moir & muntir do gudi choemthechta[e] doib i Mag 438] m-Breg. 439] ‘Is tendenus dun’, ar Mel, ‘ar nachim-erla ar clerech’. 440] ‘Finnaim-si sea uaib-si’, ar Brigit, ‘maigin i comraicfem i Maig 441] Breg, & anfe-sa fria senad truag-sa’. 442] Anais iarum Brigit frisin imairchi. 443] ‘Ata fichi ingen lim-sa iarsin chonair’, ar Brigit, ‘tabrid doib ni dona 444] airib’. 445] Inquiunt misseri: 446] ‘Non sic fiat, plus namque nobis muneris contulisti quia tua 447] occasione tuta est nobis via’. 448] ‘Cani fil da charr iarsin chonair?’, ar Brigit. ‘Cid nadat h-e 449] bertae na h-ereiu?’. ----- p.14 450] Am derecaigi-si cid bai i suidib. O ro-gab Brigit crabud nocho 451] dercaidi o dib tæbuib acht ara inchaib tantum. 452] ‘Ata em brathair dam-sa’, ar in clerech, ‘isind-ala charr, .xiiii. 453] bliadnai i m-bacaigecht. Ata siur dam i n-alaliu, i n-dailli’. 454] ‘Truag sin’, ar Brigit. 455] Do-lotar ind aithchi-sin co alali sruth, Manæ nomen eius. Pransit 456] uli d'alaig nisi Brigita sola. Arbarach icais in da lobur batar ina 457] coemthecht; & do-bretha ind ere isna carru, & gratias Deo agunt. 39 458] Ba and-sin iccais muntir plepei for ur in mara. Ita factum est. 459] Alius vir solus laborans in boceto fuit, cui sancta ait cur solus laboraret. 460] Qui ait: 461] ‘Tota familia mea in dolore est’. 462] Audiens hoc benedixit aquam, & .xii. infirmos fammiliæ illius 463] continuo sanavit. 40 464] Do-tiagat iarum do Thalti. Is and boi Patricius. Batar im cheist 465] n-aneturgnaid and .i. Do-luid alali banscal do thathchor maic for 466] clerech do muntir Patraic, .i. Bron nomen eius. 467] ‘Cindus ro-mbecht in so?’, ar cach. 468] ‘Ni ansæ’, ar in ben. ‘Do-dechod-sa co Bron do senad chailli form 469] chend & edbairt m'ogi do Dia. Iss ed a n-í do-geni mo chlerech, mo 470] chortan, co rucus mac dó’. 471] A m-batar forsna briathraib, iss and do-luid dochum na dalae. Is 472] and as-bert Mel fri Patraic: 473] ‘Do-fil in noeb-ingin, in n-i Brigti, dochum na dalae; ru-festar 474] duib tri meit a raith & tri ocse a fertæ dus in fir fa gau in so, ar 475] nicon fil gnim iter nem & talmain no-geissed dí do Christ’, ar Mel, 476] ‘ar m-bad era di. Iss ed dí as denti and’, ar Mel, ‘a garim for leith 477] immon ceist-so asin dáil, ar ni digne[a] virtutes in præsentia sancti 478] Patricii’. 479] Tanic Brigit iarum. Fordo-eraigh in sluagh. Co n-gairther for 480] leith as in dail statim do acaldaim feminæ; & commitantur clerici, 481] excepto Patricio. 482] ‘Coich ind noidiu ucat?’ frisin mnaí. 483] ‘La Brón’, ar in ben. 484] ‘Ní fir’, ar Brigit. 485] Senais Brigit a gnuis co ro-raith at a cend furi cum lingua. Du-tet 486] Patraic cucu ind uair-sin in forum magnum. Ad-gladadar Brigit in 487] noidin fiad æs na dálae, noch ni ragab labrad in tan-sin. ----- p.15 488] ‘Cia t'athair?’, ar Brigit. 489] Infans inquit: 490] ‘Non episcopus Bron pater meus, sed quidam homo qui in extrema 491] partae concili sedet velut ultimus deformisque; mater mea mendax 492] est’. 493] Deo gratias agunt omnes, scelestamque conclamant adúri. Sed 494] Brigita abnuit, dicens: 495] ‘Hæc agat poenitentiam’. 496] Quod impletum est; & detumuit caput cum lingua. Populusque 497] letatus est, episcopus liberatus, Brigita glorificata est. 41 498] A m-bai i n-deriuth lai iarum luid cach a leth as in dail do 499] oegedacht. Bai fer maith for bru fluminis quod est Seir. Foídis a mogh 500] dochum na dalae vocare Brigitam, dicens contra familiam suam: 501] ‘Ind noeb-ingen do-rigni in firt n-amræ in foro hodie is maith lim-sa 502] cosecrath dí mo thigi innocht’. 503] Ferais falti friæ. 504] ‘Tucthar tra;’, ar a ingena fri Brigti, ‘uisci for ar lama; do-fil biad dún’. 505] ‘Ni bai indossa’, ar Brigit. ‘Nam mihi hanc Dominus demonstravit 506] esse gentilem domum, uno tantum excepto servo qui nos vocavit. Fo bíth 507] sin ni praindib-sa indosa’. 508] Ra-findadar in fer maith a n-í-sin, .i. troscud do Brigti co ro- baitside-som. 509] 41 510] ‘At-rubart-sa em’, ol-se, ‘nacham-baitsifeth Patraic cona muntir. 511] Creitfe[a] im- duit-siu’, fri Brigti. 512] ‘Is cummae lem-sa acht rot-baitsider-su’, ar Brigit. ‘Ní tecomnacair 513] lem-sa’, ar Brigit, ‘fer n(.)-graid. Tiagar úan co Patraic co tuithchid 514] epscop no sacart do baithis viri istius’. 515] Venit Brón & baptizavit virum cum tota familia in ortu solis, & 516] media die refeciuntur. Gratias agunt. Veniunt ad sanctum Patricium. 517] Patricius dixit: 518] ‘Non licet tibi sine prespetero ambulaire. Tuus semper auriga 519] prespeter oportet fieri’. 520] Idque observatum est abbaitibus Brigitæ usque ad tempora propinqua. 521] 42 522] Ba iar sin icsais in sentine m(.)-bachaige fo-rumad i fosscud in 523] charpuit oc Cill Suirdd i n-desciurt Bregh. ----- p.16 43 524] Iccais in fer n-dasachtach foibreth- imme-rulaid na cricha. 525] Do-breth iarum co Brigti. Visa illa sanatus est. 44 526] Luid iarum do Chill Lassre ind-í Brigit. Ba fælid Lassair friæ. 527] Boe oen-chauru m(.)-blicht and iarna blegon; do-scarad do Brigti. A 528] m-batar deud lái co n-accatar Patraic dochum lis. 529] ‘Don-foir Dia, a Brigit’, ar Lassair. ‘Tabair comairli n(.)-dun’. 530] Brigita respondit: 531] ‘Quantum habes?’ 532] Ait: 533] ‘Nihil est cibi, duodenis excepus panibus & parco lacte quod tu 534] benedixeras unaque ovicula quæ præparata est tibi’. 535] Iss ed a n-i: Tiagait ina prantech h-ule, Patraic & Brigit, & batar 536] buidigh h-uli; & ros-fer Lasar di a cill, & ata adrad m-Brigte and. 45 537] Anaiss arabarach i c-Cill Lasre. Do-lluid alaile Cennensis genere, 538] fora tarat sua uxor miscuis, co Brigti da chobair. At Brigita benedixit 539] aquam. Ille secum portavit, & uxore aspersa amavit suum protinus 540] inpatienter. 46 541] Foidis alali ógh craibdech co Brigti ara tessed Brigit dia aithrius. 542] Fine nomen eius. Is dia anmaim ro-ainmnigthi Chell Fine. Luid 543] dana & anais sin. Laæ n-and dí du-fuburt gæth & flechud & torann & 544] saignen. 545] ‘Cia uaib indiu, a ingena, regus liar cærchu iss doninn moir-si?’ 546] Puellæ omnes pariter recusabant. Brigita respondit: 547] ‘Ego oves pascere nimmis dilego’. 548] ‘Nolo ut exeas’, ar Fine. 549] ‘Mea voluntas fiat’, ar Brigit. 550] Luid-si iarum & gabsi rand occo: 551] Rom-bith laithi solus lat, 552] ar at coeman, at rig-mac; 553] ar do maithir Mairi m(.)-boid 554] aurgair flechud, aurgair gaith. 555] Do-gena dam-sa mo rí, 556] ní firfe flechud choidchí, 557] fo bithin Brigti indiu 558] teti sund dond ingariu. 559] Pluviam & ventum sedavit. Finit. ----- p.17 Slicht sain in so budesta 1 1] Delg do-rat rí Laigen a n-gill do filith co tart an file i l-laim cumaili 2] dó, cu ro-ngat ar ulc frisin cumail ar nus-geibed impi. Co n-dechus ond 3] rígh do fuasgalad a deilge. Co n-dechuid in drui do marbad na cumaile 4] o nách fúair in delg. Is and do-dechuid Brigit don tig, & pa truag lé sin co 5] n-derna irnaigthi co ro-foillsig int angel di imthus a delgi; co n-derbairt 6] Brigit: 7] ‘Póni na lína isin usci & fo-gebthai bratan indib & an delg a medon 8] ind’. 9] Et sic factum est, & postea liberata est ancella per gratiam Brigitae 10] sanctae. 2 11] Triar brathar dia tart a n-athair tinni argait, & for-eimdetar cerda 12] Laigen a comroind. Ro-roind Brigitp con na raibe plus na minus. I Cill 13] Dara do-rona in firt-sin. 3 14] Triar treinfer ro-batar oc denam cluid Aillinde: Muireadach, 15] Flacha, Lugaid. Proind cét no-meiled cechtur dib. Lugaid tra a n-irchomair 16] na cell; in dias eili for in túaith. Co toracht Lugaid co Brigti co 17] n-dernai-si uan dó gu ro-bennach a gin co nar'bo moo a saith inas gach 18] fer, & co n-duargaib in cloich for-eimdigh gach fer do thógbail isin 19] chlud in la reimi. Conid de sin Aillind, .i. ail find. 4 20] Liond ro-dlecht ri Laigen do fiur dia muntir-si. Co tainic an fer 21] dia caine co Brigti cu ro-chabrad h-e, ar ni raibe aige ní do-berad ind. 22] Tuc iar sin usce isin dabaig i fail tigi Brigte gu ro-bennach Brigit int 23] usque co raibi ina mid post, & co ruc in truag hé dond rígh & ní rabi mid 24] bud millsiu. Ni rabi plus ná minus and. 5 25] Condla cerd Brigte ro-triall du Ruaim. Rob é a fath, .i. Brigit do-rat 26] a chochall-som ina egmais do chlam in tan ro-bai oc béim in chluic & 27] Brigit oc comet a cherdcha-som. Co ro- chuindgid Connla a etgud co ----- p.18 28] Brigti, co ro-fiarfaig Brigit co Ronchend — .i. suib-deochain ro-baí oc 29] coimet a h-étaigh-si do gres—dús in rabe étach agi. 30] ‘Do-né-si irnaigthi’, or sé, ‘& biaid’. 31] Fecit oracionem post, & frith etach a criol Ronchind. Luid post Conla 32] do dul do Ruaim. At-bert fris: 33] ‘Sech ni ricfe iluc, & ni toruis húc’. 34] Et sic factum est, .i. ad-uatar coin allta oc Sciaigh Comgaill no Condla 35] a n-oirther Muighi Life. 6 36] Brenaind in mara .vii. m-bliadna do for ler. Batar di peist a 37] comuidecht a churaig-sium frisin ré-sin; araili ogá ingreim, a cheli ogá 38] tairmesc. Ro-aitchister indala n-ai Patraic & sruithi h-Erend archenai dia 39] coemna fora bidbaid. Ro-guid Brenaind beus. Ní etus úaide. Ro-guid 40] Brigti iarum fo deoid. Sochtais in peist ba threisi. 41] ‘Cluinti so, a chleirchi’, ol Brenaind la h-indisi in sceoil iar n-urt. 42] Tinntaithir co hÉirind aitherrech. Tiagait a tír. 43] ‘Tegaid riunn co Brigti’, ol Brenainn. 44] A Cuirrech Lifi fri Cill Dara andes bai Brigit in tan-sin. Tic a n-dail 45] Brenaind co Domnach Mór fri Cill aniar, iarna inchosc ónd angel di. 46] Feraid failti fris oc Lig Brenaind. Co Cill Dara doib asa h-aithle. Brigit 47] im- fo-cheird a cochall fliuch forna goa greine. Cuiris gilla Brenaind in 48] brat baí um Brenaind forru, & ro-fuit dib. Cuiris aitherrech, & ni rus-congaib. 49] Eirgis Brenaind feisin & ro-cóirig forru, & anais amlaid. Ro- focht 50] Brenaind do Brigti cid sæthar do-gnid dia codnach. 51] ‘Apair róm’, ol Brigit, ‘Tós dligius ferscal’. 52] ‘Dar ar cuphus’, ar Brenaind, ‘ni ro-chingiusa .vii. n-imairi riam cen 53] mo chuimne a n-Dia’. 54] ‘Deo gratias’, ol Brigit. ‘Ro-fitir Mac na h- Ingine, ó do-ratus-sa mo 55] menmain inn, ná tucus as cose’. 56] ‘Ni h-ingnad dona bíastaib muiridhi’, or Brenaind, ‘gé no-moltais sech 57] cách int-í isa fognam sin’. 7 58] Tecar a coic don chaillig. 59] ‘In fil lat?’, ol sí. 60] ‘Nicon fil’, ar se ‘acht mad ochtmad grain eorna’. 61] ‘Deo gratias’, ol Brigit. ‘Beir dia bleith co muilend Ratha Cathair fri 62] Cill Dara aniar’. 63] Feimdis an bleithig a bulg do bleith. Teit-side co Brigti. 64] ‘Eirg afeachtsa’, or si. 65] Teit, acus nipa soirthi a thurus. Tindtais co Brigti. 66] ‘Eirg aris’, or si. ----- p.19 67] Soais for cula. Gatais in muilleoir a bulg dia muin & laithnius a l-lind 68] in muilind. Luid dia caine co Brigti. Ro-mallach-sí in sær & in muilend 69] & ro-attaig Dia imma n-dilgend dib línaib; co n-dernad samlaid. Tic int 70] oclách & a men-bolg for a muin. Ba lethach in min, .i. min bíd & min 71] chorma. Ailill mac Dunlaing i Cill Dara oc denam na ferta-sa. Tricha 72] laithi dóib dia caithim iter mna & firu. Finit.